Czym jest integracja sensoryczna i jej zaburzenia?

Podstawy Integracji Sensorycznej sięgają drugiej połowy XX wieku – J. Ayers w 1972r. stworzyła ten termin na podstawie 30 letniej pracy z dziećmi. Określiła integrację jako „prawidłową organizację wrażeń sensorycznych (bodźców) napływających przez receptory. Oznacza to, że mózg, otrzymując informacje ze wszystkich zmysłów (wzrok, słuch, równowaga, dotyk, czucie głębokie) dokonuje ich rozpoznania, segregowania i interpretacji oraz integruje je z wcześniejszymi doświadczeniami. Na tej podstawie mózg tworzy odpowiednią do sytuacji reakcję nazywaną adaptacyjną. Jest to adekwatne i efektywne reagowanie na wymogi otoczenia. Może to być odpowiedź ruchowa jak i myślowa.”

Stadia rozwoju

Ruch, emocje, uwaga, koordynacja i zdolności poznawcze dziecka są zależne od przetwarzania sensorycznego. Integracja zmysłów rozpoczyna się już w życiu płodowym a kończy ok. 7 roku życia. Dzieli się na 4 stadia:

1. odruchy, dotyk, położenie,
2. reakcje dowolne, postawa ciała, słuch i wzrok,
3. ruchy precyzyjne, współdziałanie zmysłów,
4. koncentracja, zdolności.

Jest to czas, w którym dziecko osiąga gotowość szkolną. Jeśli jakiś etap rozwoju integracji sensorycznej nie zostanie ukończony, to w późniejszym wieku bardzo prawdopodobne jest, że pojawią się trudności.

Rodzaje zaburzeń

W ostatnich latach u coraz większej liczby dzieci stwierdza się zaburzenia przetwarzania zmysłowego. Obecnie szacuje się, że 15% dzieci ma tego typu problemy. 

Obecnie wyróżnia się 3 rodzaje zaburzeń:

• zaburzenia modulacji sensorycznej, które dzielimy na nadwrażliwość na bodźce i podwrażliwość na bodźce 
• zaburzenia dyskryminacji sensorycznej, czyli bodźce docierają prawidłowo, ale zaburzone jest ich różnicowanie i interpretacja.  
• zaburzenia motoryczne o podłożu sensorycznym: trudności w utrzymaniu właściwej postawy ciała oraz dyspraksja, czyli niezgrabność ruchowa.

Predyspozycje

Do głównych czynników predysponujących do dysfunkcji Integracji Sensorycznej należą:

• Prenatalne: poważne infekcje ciężarnej kobiety, ciąża zagrożona, leżący tryb życia ciężarnej.
• Okołoporodowe: uszkodzenia okołoporodowe, niedotlenienie, cesarskie cięcie, poród przedwczesny.
• Inne: podłoże genetyczne, ciężkie choroby, deprywacja bodźców, brak ruchu.

Objawy

Jeśli dziecko ma trudności z Integracją Sensoryczną, możecie zauważyć u niego zachowania takie jak:

1. Niepokój, płaczliwość, kłopoty z zaśnięciem
2. jedzenie tylko wybiórczych pokarmów,
3. niechęć do czynności pielęgnacyjnych, np. mycie zębów, włosów, obcinanie paznokci i ma problemy z czynnościami samoobsługowymi, np. ubieraniem,
4. niezgrabność ruchowa,
5. częste potykanie się i upadki, wpadanie na różne przedmioty,
6. problemy z utrzymaniem prawidłowej postawy podczas siedzenia,
7. hiperkinetyczność, tzn. trudno dziecku usiedzieć w miejscu,
8. trudności ze skupieniem uwagi,
9. labilność emocjonalna,
10. nabywanie z trudem nowych umiejętności ruchowych, np. jazda na rowerze, rzucanie i łapanie piłki, pływanie,
11. nieprawidłowy chwyt, trudności w pisaniu i czytaniu,
12. duży lęk wysokości, przestrzeni.

Jeśli zauważacie część z wypisanych powyżej zachowań, istnieje szansa, że Waszemu dziecku potrzebna jest pomoc terapeuty IS. Nie diagnozujcie jednak sami – udajcie się do specjalistów, którzy mają odpowiednie narzędzia i wiedzę, aby sprawdzić z dużo większą pewnością, czy Wasze dziecko może mieć kłopoty w zakresie Integracji Sensorycznej. Nie zwlekajcie! Boimy się tego, czego nie znamy. A im szybciej maluch dostanie fachową pomoc, tym z większą łatwością będzie pokonywał następne przeszkody związane z Integracją.

Badania nad konsekwencjami dysfunkcji w zakresie IS

Według badań problemy z procesami Integracji Sensorycznej mogą nie tylko zagrażać prawidłowemu rozwojowi dziecka, ale też budowaniu więzi z rodzicami – dysfunkcje rozwojowe w życiu dorosłym częściej dotyczą osób, które w dzieciństwie miały zaburzenia IS. Dziecko często nie potrafi nawiązać przyjaźni, bo nowe doświadczenia wywołują w nim złość i agresję, z powodu niezrozumienia zaistniałych wokół niego sytuacji. Brak relacji z rówieśnikami wiąże się też z niską samooceną dzieci. Co ważne, powyższe objawy nie mają wiele wspólnego z normą intelektualną – mogą dotyczyć dzieci zarówno w tej normie jak i poza nią. Dlatego ważne jest, aby być uważnym i prawidłowo wspierać rozwój dziecka od jego pierwszych dni życia.

Bibliografia:

1. Natalia Kołat, Zaburzenia przetwarzania sensorycznego u dzieci – diagnostyka i postępowanie, Nowa Pediatria 2014, nr 3, str. 97-102 
2. J. Cichorz- Sadowska, Zrozumieć dziecko z zaburzeniami integracji sensorycznej, Sztuka leczenia, 2007, nr 1-2, str. 25-33 
3. M. Wiśniewska, Objawy zaburzeń (dysfunkcji) integracji sensorycznej, [www] https://pstis.pl/pl/html/index.php?str=podstrona_objawy
4. M. Wiśniewska, Co to jest integracja sensoryczna (SI)? [www] https://pstis.pl/pl/html/index.php?str=podstrona_terapia
5. Celestyna Grzywniak, Nieprawidłowa integracja sensoryczna jako składowa zaburzeń psychicznych występujących zarówno u dzieci, jak i u młodzieży oraz dorosłych, Psychiatry 2016; 13, 3. str. 143–148  
6. Bartosz Wenczyński, Zaburzenia integracji sensorycznej oraz ich oddziaływanie na rozój dziecka w wieku przedszkolnym - w oparciu o teorię i praktykę pedagogiczną, Praca magisterska napisana pod kierunkiem: dr Jolanty Pułki, Kraków 2019, [www] https://repozytorium.ka.edu.pl/bitstream/handle/11315/28078/WENCZYNSKI_Zaburzenia_Integracji_Sensorycznej_oraz_ich_oddzialywanie_2018.pdf?sequence=1&isAllowed=y